اگر از ۱۰ سال ریاست جیانی اینفانتینو بر فیفا یک چیز آموخته باشیم، آن است که از نظر او، هرچه بیشتر، بهتر. مسابقات بیشتر، بازی‌های بیشتر و پول بیشتر. جام جهانی باشگاه‌ها با ساختاری تازه، جام جهانی با تیم‌های بیشتر و در کشورهای بیشتر و قیمت‌سرسام‌آور بلیت‌ها و البته، برنامه‌ای به سبک سوپربول که باعث شد وقفه بین دو نیمه فینال جام جهانی ۲۷ دقیقه و ۲۲ ثانیه طول بکشد.

با این حال او حتی به این‌ همه نیز بسنده نکرده است و به نظر می‌رسد حالا به برگزاری جام جهانی با حضور ۶۴ تیم می‌اندیشد. استدلال اینفانتینو این است که «اگر به کشورهای کوچک‌تر فرصت حضور ندهید، انگیزه لازم را برای ادامه پیشرفت از دست خواهند داد.»

این در حالی است که کشورهای کوچک‌تر از این فرصت محروم نیستند و اگر به اندازه کافی خوب باشند، صعود می‌کنند. نمونه‌اش کیپ‌ورد، کوراسائو، اردن و ازبکستان. با این حال این ایده،‌ از نظر قالب برگزاری مسابقات، منطقی به نظر می‌رسد، زیرا در آن صورت، دو تیم برتر هر یک از ۱۶ گروه به مرحله حذفی راه می‌یابند و دیگر نیازی نیست تعدادی از تیم‌ سوم گروه‌ها نیز صعود کنند، اما آیا واقعا دلیل قانع‌کننده دیگری هم برای افزایش تعداد تیم‌ها به ۶۴ وجود دارد؟

حامیان این طرح

این ایده از آنجا شکل گرفت که جام جهانی ۲۰۳۰ مصادف با صدمین سالگرد نخستین دوره جام جهانی خواهد بود که در اروگوئه برگزار شد. میزبانی اصلی این مسابقات بر عهده مراکش، پرتغال و اسپانیا خواهد بود، اما قرار است به مناسبت صدمین سالگرد جام جهانی، سه دیدار افتتاحیه در اروگوئه، آرژانتین و پاراگوئه برگزار شود.

کنفدراسیون فوتبال آمریکای جنوبی اما خواهان برگزاری بازی‌های بیشتری است. این نهاد آوریل ۲۰۲۵ درخواست کرد که جام جهانی ۲۰۳۰ به‌طور استثنایی با حضور ۶۴ تیم برگزار شود تا این کنفدراسیون بتواند میزبانی کامل دیدارهای چهار گروه اضافه را بر عهده بگیرد.

آلخاندرو دومینگز، رئیس کنفدراسیون فوتبال آمریکای جنوبی، استدلال کرد این طرح تضمین می‌کند که «هیچ‌کس در کره زمین از این جشن محروم نماند». دومینگز تنها چند ساعت پس از پایان جام جهانی ۲۰۲۶، بار دیگر بر تمایلش برای افزایش تعداد تیم‌های جام جهانی تاکید کرد و در رشته‌مطالبی در شبکه‌های اجتماعی نوشت که «تلاش می‌کند جام جهانی ۲۰۳۰ با حضور ۶۴ تیم برگزار شود».

با این حال، این پیشنهاد در دیگر نقاط جهان با حمایت چندانی روبه‌رو نشد. الکساندر چفرین، رئیس یوفا، آن را هم برای خود مسابقات و هم برای روند انتخابی، «ایده‌ای بد» خواند و رد کرد. ویکتور مونتاگلیانی، رئیس کنفدراسیون فوتبال آمریکای شمالی، مرکزی و حوزه کارائیب، نیز سال گذشته گفت این طرح به «اکوسیستم گسترده‌تر فوتبال» آسیب خواهد زد. شیخ سلمان بن ابراهیم آل خلیفه، رئیس کنفدراسیون فوتبال آسیا، نیز با این دیدگاه موافق بود و گفت گسترش بیشتر مسابقات ممکن است به «هرج‌ومرج» بینجامد.

با این همه، هیچ‌یک از این مخالفت‌ها به معنای آن نیست که این طرح اجرا نخواهد شد، زیرا تصمیم نهایی را ۳۷ عضو شورای فیفا خواهند گرفت.

آیا افزایش تعداد تیم‌ها از ارزش جام جهانی می‌کاهد؟

برگزاری مسابقات با حضور ۶۴ تیم دو مزیت اصلی دارد: قالبی طبیعی‌تر و فرصت‌های بیشتر برای کشورهای نوظهور فوتبال. اینفانتینو به‌ویژه پس از درخشش کیپ‌ورد، بر مزیت دوم تاکید دارد.

فیفا پیش از آغاز مسابقات ۴۸ تیمی هم با انتقادهایی روبه‌رو بود و برخی می‌گفتند تیم‌های اضافه‌شده توان رقابت نخواهند داشت، اما کیپ‌ورد با اسپانیا و اروگوئه مساوی کرد و به‌عنوان تیم دوم گروهش صعود کرد. «کوسه‌های آبی» در مرحله یک‌هشتم نهایی آرژانتین را هم به‌شدت به دردسر انداختند و بازی را به وقت اضافه کشاندند، هرچند در نهایت سه بر دو شکست خوردند.

با این حال، داستان‌های رویایی باید با حفظ کیفیت رقابتی مسابقات متوازن شوند. واقعیت این است که تیم‌هایی چون هائیتی، عراق، اردن، پاناما، تونس و ازبکستان حتی یک امتیاز هم به دست نیاوردند و مرحله گروهی رقابت‌های تابستان امسال برای قدرت‌های بزرگ تقریبا هیچ خطر و اضطرابی در پی نداشت. با اضافه شدن تیم‌های بیشتر، بعید است بار دیگر حذف تیم‌هایی از میان چهار سید برتر پیش از رسیدن به مرحله حذفی را، مانند بلژیک در سال ۲۰۲۲، آلمان در ۲۰۱۸، اسپانیا در ۲۰۱۴، ایتالیا در ۲۰۱۰ و فرانسه در ۲۰۰۲، شاهد باشیم.

پرسش دیگر این است که سهمیه‌های اضافه به کدام مناطق تعلق خواهد گرفت. بر اساس نتایج مرحله انتخابی امسال، در صورت برگزاری جام جهانی ۲۰۲۶ با حضور ۶۴ تیم، کشورهای زیر به مسابقات راه می‌یافتند. رتبه آن‌ها در رده‌بندی فیفا در آغاز رقابت‌ها داخل پرانتز آمده است:

کنفدراسیون فوتبال آسیا: اندونزی (۱۱۸)، عمان (۷۹)، امارات متحده عربی (۶۸)
یوفا: دانمارک (۲۱)، ایتالیا (۱۲)، لهستان (۳۶)
آمریکای شمالی و مرکزی: هندوراس (۶۵)، جامائیکا (۷۱)، سورینام (۱۲۵)
آمریکای جنوبی: بولیوی (۷۷)، ونزوئلا (۴۹).
کنفدراسیون فوتبال اقیانوسیه: کالدونیای جدید (۱۵۱).
آفریقا: بورکینافاسو (۶۲)، کامرون (۴۴)، گابن (۸۶)، نیجریه (۲۶).

تنها شش تیم از این مجموعه در میان ۵۰ تیم برتر رده‌بندی جهانی فیفا قرار دارند: سه تیم از اروپا، دو تیم از آفریقا و یک تیم از آمریکای جنوبی و مشکل نیز دقیقا همین‌جا است. آسیا و آمریکای شمالی کنفدراسیون‌های ضعیف‌تری‌اند و عملکرد تیم‌هایشان در مسابقات امسال نیز آن را ثابت کرد.

از ۱۰ نماینده آفریقا، ۹ تیم از مرحله گروهی صعود کردند، اما از ۹ نماینده آسیا تنها دو تیم به مرحله بعد راه یافتند و از میان شش تیم آمریکای شمالی و مرکزی نیز فقط سه تیم‌ــ یعنی کشورهای میزبان مشترک‌ــ صعود کردند.

نیوزیلند که تنها یک امتیاز کسب کرد و در قعر گروهش قرار گرفت، تنها کشور اقیانوسیه است که در میان ۱۵۰ تیم برتر جهان جای دارد.

اینفانتینو افزایش تعداد تیم‌ها را اقدامی مفید برای فوتبال جهان می‌داند، اما در اینکه طرح به سود خود مسابقات باشد، تردیدهای جدی وجود دارد. در این صورت، تقریبا یک‌سوم از ۲۱۱ کشور عضو فیفا در جام جهانی حضور خواهند داشت، اما آیا پس از آن، مرحله گروهی در عمل به چیزی بیش از یک رقابت انتخابی بین‌کنفدراسیونی پرزرق‌وبرق برای صعود به مسابقاتی که اساسا ماهیتی حذفی دارد، تبدیل نخواهد شد؟

مشکلات لجستیکی حضور ۶۴ تیم

افزایش تعداد تیم‌های جام جهانی به ۶۴، از نظر ساختاری، به معنای افزودن چهار گروه چهار‌تیمی دیگر است،‌ اما گروه‌های بیشتر، زمان بیشتری نیز می‌طلبد. مسابقات امسال ۳۹ روز طول کشید. برگزاری ۲۴ دیدار اضافه به ۲۰ نوبت زمانی دیگر در برنامه مسابقات یا پنج روز بیشتر نیاز خواهد داشت.

از طرفی رقابت‌های تابستان ۲۰۲۶ به دو دلیل وضعیتی منحصربه‌فرد داشت: تعدد مناطق زمانی و وجود ورزشگاه‌های سرپوشیده. فیفا توانست دامنه زمانی برگزاری بازی‌ها در هر روز را از هر دو سو افزایش دهد و مسابقات را در بازه‌ای ۱۴ساعته برنامه‌ریزی کند تا همچنان برای پوشش تلویزیونی هر بازی، بازه زمانی اختصاصی در نظر گرفته شود.

در آینده، حتی با حضور ۴۸ تیم نیز چنین کاری چندان آسان نخواهد بود. تغییرات اقلیمی هم برگزاری بازی‌ها در طول روز را دشوارتر می‌کند. کافی است به موج‌ گرماهای بی‌سابقه هفته‌های اخیر در اروپا نگاه کنیم.

کشورهای دیگر به‌مراتب کمتر احتمال دارد ورزشگاه‌های سرپوشیده‌ای مانند ورزشگاه‌های آتلانتا، دالاس، هیوستون و ونکوور در اختیار داشته باشند تا از شدت این مشکل بکاهند.

جام جهانی عربستان سعودی احتمالا به ژانویه ۲۰۳۵ منتقل خواهد شد، اما مشخص نیست کشورهای دیگر چگونه می‌توانند با این مشکل فزاینده مقابله کنند.

تا پیش از امسال، جام جهانی تنها یک بار، در سال ۲۰۰۲، دو میزبان مشترک داشت: ژاپن و کره جنوبی. به‌سختی می‌توان تصور کرد که از این پس یک کشور به‌تنهایی توانایی میزبانی جام جهانی را داشته باشد، حتی عربستان سعودی.

آیا ممکن است در آینده جام جهانی‌هایی را شاهد باشیم که برای مثال به میزبانی مشترک بریتانیا و کشورهای اسکاندیناوی یا کشورهای اروپای شرقی برگزار شوند؟ یک کشور آسیایی یا آفریقایی چگونه خواهد توانست هزینه میزبانی جام جهانی را تامین کند؟

تابستان امسال مسابقات در ۱۶ شهر میزبان برگزار شد و ظرفیت ورزشگاه‌ها بین ۴۳ هزار تا ۸۱ هزار نفر بود. برای جام جهانی ۶۴تیمی به تعداد بیشتری ورزشگاه نیاز خواهد بود. همچنین باید ۶۴ مجموعه تمرینی مجزا و در سطح حرفه‌ای برای تیم‌های صعودکرده فراهم شود. افزون بر این، باید برای هواداران هتل فراهم کرد و زیرساخت‌ها و شبکه پشتیبانی لازم برای جابه‌جایی آنان را به وجود آورد.

بنابراین گسترش جام جهانی به همین سادگی نیست که فقط فرصت‌های بیشتری در اختیار کشورهای بیشتری قرار داده شود.

آیا هدف اصلی از افزایش تعداد تیم‌ها کسب درآمد بیشتر است؟

یکی از وعده‌های اصلی اینفانتینو هنگام انتخاب شدن به ریاست فیفا، تزریق پول بیشتر به فوتبال بود. اکنون هر فدراسیون فوتبال در یک دوره چهارساله به هشت میلیون دلار بودجه دارد و کشورهای کوچک‌تر نیز ۱.۲ میلیون دلار اضافه دریافت می‌کنند. کنفدراسیون‌ها نیز برای توسعه، ترویج و سازمان‌دهی فوتبال ۶۰ میلیون دلار دریافت می‌کنند.

به همین دلیل احتمالا اینفانتینو سال آینده بدون رقیب بار دیگر انتخاب خواهد شد، اما این پول باید از جایی تامین شود و منبع اصلی آن جام جهانی است.

فیفا سال ۲۰۱۷ پیش‌بینی کرد که جام جهانی ۴۸تیمی ۶.۵ میلیارد دلار درآمد ایجاد خواهد کرد. این نهاد سال ۲۰۲۲ بار دیگر قالب مسابقات را تغییر داد و ۲۴ بازی به آن افزود. اکنون فیفا انتظار دارد امسال ۹ میلیارد دلار درآمد کسب کند.

جام جهانی ۶۴تیمی احتمالا درآمد بیشتری از محل حق پخش تلویزیونی، حامیان مالی و فروش بلیت به همراه خواهد داشت. فیفا می‌گوید مسئولیت دارد فوتبال را در جهان گسترش دهد و ظاهرا ابزارش برای رسیدن به این هدف، برگزاری هرچه بیشتر مسابقات فوتبال است، اما منتقدان می‌گویند بالاخره به نقطه‌ای می‌رسیم که از آن پس، گسترش مسابقات دیگر به سود فوتبال نخواهد بود.